Đây là gì?

Không giống ISO 12947-1, tiêu chuẩn EN 13770 thừa nhận rằng sản phẩm tất/vớ dệt kim có đặc tính sử dụng hoàn toàn khác biệt. Tất là sản phẩm có:

• độ đàn hồi cao,
• cấu trúc dạng ống,
• và chịu mài mòn trong trạng thái bị kéo giãn trên bề mặt không gian 3 chiều.

Chúng phải chịu các dạng uốn gập và lực căng hoàn toàn khác so với vải phẳng thông thường.

Chính vì vậy, EN 13770 đưa ra hai phương pháp thử riêng biệt nhằm tái tạo sát nhất điều kiện sử dụng thực tế của tất/vớ:

1. Modified Martindale Method for Socks
2. Abrasion on Leg Forms

Trong phạm vi bài viết này, chỉ tập trung vào phương pháp thứ nhất vì đây là phần duy nhất liên quan trực tiếp đến phép thử sử dụng máy Martindale.

Phương pháp thử mài mòn tất theo EN 13770, tương tự các phép thử chuẩn khác, vẫn yêu cầu:

• máy thử Martindale,
• mẫu thử vải,
• vật liệu mài mòn chuẩn,
• và môi trường đánh giá kết quả cuối cùng.

Tại sao phép thử này quan trọng?

Cũng như các phép thử cơ lý dệt may khác, mục tiêu là xác định độ bền sử dụng của sản phẩm dệt, nhằm đảm bảo tuổi thọ đáp ứng kỳ vọng của người tiêu dùng.

Lý do cần thực hiện phép thử mài mòn tất chuyên biệt này thay vì chỉ thử theo ISO 12947-1 là bởi:

phép thử trên mẫu phẳng không thể tái tạo đúng trạng thái hao mòn thực tế của tất/vớ.

Tất là sản phẩm dệt kim được thiết kế để ôm sát bàn chân, do đó cần một phép thử mô phỏng thực tế hơn nhằm tái hiện các điều kiện sử dụng như:

• đi bộ,
• vận động,
• chơi thể thao,
• và ma sát liên tục khi sử dụng.

Phương pháp hoạt động như thế nào?

Phương pháp này vẫn giữ nguyên các nguyên lý cốt lõi của phép thử mài mòn Martindale, bao gồm:

• chuyển động Lissajous 16 điểm,
• áp lực tiếp xúc được kiểm soát bằng tải trọng,
• sử dụng vật liệu mài mòn tiêu chuẩn (abradant).

Tuy nhiên, EN 13770 có một số khác biệt rất quan trọng.

Tiêu chuẩn này sử dụng một cụm đầu giữ mẫu chuyên dụng cho thử mài mòn tất, thay thế cho đầu giữ mẫu thông thường, bao gồm:

• vòng kim giữ mẫu (needle ring),
• quả cầu cao su có bề mặt thử phẳng nhỏ,
• thân giữ mẫu và đai ốc siết,
• cụm siết có lò xo nhằm đảm bảo lực lắp mẫu đồng đều.

Thiết kế này giúp tạo ra mẫu thử có:

• bề mặt cong,
• độ căng đồng đều,
• mô phỏng hình dạng và độ giãn của tất trong quá trình sử dụng thực tế.

Các mẫu thử hình tròn được cắt từ tất và lắp vào đầu giữ mẫu chuyên dụng.

Theo tiêu chuẩn EN 13770:

• số lượng mẫu tối thiểu là 4 mẫu cho mỗi đôi tất/mẫu thử,
• gồm 2 mẫu tại vùng gót,
• và 2 mẫu tại phần đế tất.

Nếu cần nhiều mẫu hơn, phải sử dụng thêm tất bổ sung.

Máy Martindale được chuẩn bị với các vật liệu thử mài mòn tiêu chuẩn như:

• tấm nỉ len (wool felt pads),
• và vải mài len (wool abradant)

theo ISO 12947-1.

Một khác biệt quan trọng khác là:

tiêu chuẩn yêu cầu sử dụng tải trọng 12 kPa.

Sau khi hoàn tất lắp đặt và chuẩn bị mẫu, phép thử được bắt đầu.

Quan sát và đánh giá kết quả

Tiêu chí kết thúc phép thử mài mòn tất được đánh giá theo hai hướng chính.

1. Hình thành lỗ thủng (Hole formation)

Đây là hiện tượng phá hủy cấu trúc vật liệu.

Do mẫu thử là vật liệu dệt kim nên thường không xuất hiện hiện tượng “đứt sợi” riêng lẻ như trên vải dệt thoi; thay vào đó, cấu trúc vòng sợi bị phá vỡ dẫn đến hình thành lỗ thủng trên mẫu.

2. Hiện tượng mỏng hóa (Thinning)

Nhiều loại sợi như:

• cotton,
• nylon,

có xu hướng mất khối lượng sợi và phần xơ kéo thành sợi trong quá trình mài mòn, tạo ra các vùng nhìn “mỏng” hơn trên mẫu thử.

Đánh giá mẫu sau thử

Tiêu chuẩn quy định rằng trước khi đánh giá, cần:

• dùng kéo nhỏ sắc bén để cắt bỏ các viên xù lông (pills)

vì sự hiện diện của pills có thể gây ảnh hưởng đến việc quan sát và phân cấp độ mài mòn.

Báo cáo thử nghiệm cần ghi nhận:

• hiện tượng tạo lỗ,
• hiện tượng thinning,
• hoặc cả hai,

đồng thời ghi rõ số vòng chà xát (rub count) tại thời điểm mẫu đạt đến trạng thái đó.

• mẫu 1 là mẫu chưa thử,
• mẫu 2 là mẫu sau thử nghiệm với mức hao mòn trung bình.