Đây là gì?

Hiện tượng xù lông xảy ra khi các xơ sợi tự do trên bề mặt vải bị rối và kết tụ thành các viên xù (pills) trong quá trình sử dụng hoặc giặt giũ. Mức độ xù lông chịu ảnh hưởng bởi:

• độ bền và loại xơ sợi,
• cấu trúc sợi,
• và kết cấu vải.

Phép thử xù lông Martindale giúp gia tốc hiện tượng này trong điều kiện kiểm soát nhằm đánh giá và phân cấp khả năng kháng xù lông của vật liệu dệt.

Một phép thử pilling theo tiêu chuẩn như ISO 12945-2 thường bao gồm:

• máy thử Martindale,
• mẫu thử vải cho cả bề mặt trên và bề mặt nền,
• vật liệu thử tiêu chuẩn nếu cần,
• ảnh chuẩn đánh giá,
• và môi trường đánh giá mẫu sau thử nghiệm.

Tại sao phép thử này quan trọng?

Phép thử này mô phỏng trạng thái hao mòn tăng tốc của sản phẩm dệt trong điều kiện sử dụng thực tế, cho phép dự đoán ngoại quan của vải sau nhiều lần sử dụng.

Đây là phép thử đặc biệt quan trọng trong kiểm soát chất lượng đối với:

• hàng may mặc,
• vải nội thất,
• upholstery fabrics,
• và các loại vật liệu dệt thương mại,

vì xù lông thường là một trong những dấu hiệu xuống cấp đầu tiên có thể quan sát được trên bề mặt vải.

Do đó, hiện tượng pilling có mối liên hệ trực tiếp với cảm nhận “chất lượng thấp” của người tiêu dùng hoặc việc sản phẩm bị xem là đã gần hết vòng đời sử dụng.

Đối với các sản phẩm cao cấp, khả năng duy trì khả năng chống xù lông trong thời gian dài có liên hệ trực tiếp đến:

• chất lượng sản phẩm,
• giá trị thương mại,
• và mức giá bán.

Phương pháp hoạt động như thế nào?

Các mẫu thử hình tròn của vải được lắp lên đầu giữ mẫu pilling của máy Martindale.

Máy Martindale được “trang bị” (dressed) với vật liệu mài mòn tĩnh (static abradant), và trong phép thử pilling, vật liệu ma sát này thường chính là cùng loại vải đang được thử nghiệm theo kiểu:

face-to-face (hai mặt vải cọ xát trực tiếp với nhau).

Mẫu thử sau đó được chà xát theo quỹ đạo Lissajous nhỏ với số lần ma sát được thiết lập trước.

Thông thường, phép thử pilling được tiến hành theo từng giai đoạn, sau mỗi giai đoạn máy sẽ dừng để đánh giá mẫu. Việc đánh giá thường được thực hiện tại các mốc số vòng chà xát xác định, ví dụ:

• 500 rubs,
• 1.000 rubs,
• 2.000 rubs,
• cho đến 7.000 rubs.

Các thông số cơ bản gồm:

• Chuyển động Lissajous:
  16 lần chà xát = 1 chu kỳ mài mòn
• Vật liệu thử:
  • vải mài chuẩn/reference abradant kích thước 140 mm,
  • thường cùng loại với mẫu thử,
  • tấm nỉ len 140 mm và 90 mm.

Theo tiêu chuẩn ISO 12945-2, số lượng mẫu tối thiểu là:

4 mẫu cho mỗi loại vải/báo cáo thử nghiệm.

Lý do là cần có tối thiểu 4 giai đoạn đánh giá để xác định cấp độ tổng thể cuối cùng của mẫu.

Chuyển động Lissajous dùng cho phép thử pilling nhỏ hơn chuyển động dùng trong phép thử mài mòn Martindale thông thường, và cần hiểu rõ sự khác biệt này.

Những gì sẽ quan sát được

Giống nhiều phép thử dệt may khác, việc đánh giá kết quả pilling mang tính:

• chủ quan,
• đánh giá bằng mắt thường,
• dựa trên so sánh trực quan.

Khi phép thử dừng ở từng mốc quy định, thông thường sẽ thấy hiện tượng xù lông tăng dần theo thời gian thử.

Một hiện tượng khá phổ biến:

Mẫu có thể xuất hiện nhiều pills ở giai đoạn đầu nhưng giảm dần ở giai đoạn sau.

Nguyên nhân là do các viên pills hình thành sớm có thể bị lỏng và bong ra khỏi bề mặt mẫu trong quá trình tiếp tục ma sát, khiến kết quả ở giai đoạn cuối có vẻ “tốt hơn”.

Vì vậy, việc kiểm tra theo từng giai đoạn là rất quan trọng trong suốt quá trình thử nghiệm.

Phân cấp đánh giá

Việc đánh giá được thực hiện bằng cách so sánh trực quan với mẫu gốc theo thang điểm từ 1–5:

Các kết quả thu được từ phép thử gồm:

• mật độ/tần suất xuất hiện pills theo thang ảnh chuẩn 1–5,
• mức độ fuzzing (đánh giá trực quan).

Cấp ảnh chuẩn càng cao thì khả năng chống xù lông càng tốt.

Trong thực tế, mức đánh giá cao nhất thường là:

4/5 thay vì tuyệt đối 5, vì phần lớn vật liệu dệt đều xuất hiện ít nhiều fuzzing hoặc pilling trong quá trình thử. Tuy nhiên, với một số loại vật liệu mà phép thử gần như không gây ảnh hưởng, vẫn có thể đạt cấp 5 hoàn toàn.